De richtlijnen van de Belgische overheid tijdens de coronapandemie – houd ramen en deuren wijd open tijdens de lesuren – waren goed bedoeld, maar brachten ook de nodige compromissen met zich mee. Wat CO₂ betreft, werkte het: de gemiddelde concentraties in de meeste gecontroleerde scholen bleven binnen de nationale grens van 900 ppm, een resultaat dat in dichtbevolkte klaslokalen zonder mechanische ventilatie moeilijk te bereiken is. Het probleem was echter alles wat er via die open ramen naar binnen kwam, samen met de frisse lucht. Fijnstof en giftige gassen van het verkeer buiten drongen rechtstreeks de klaslokalen binnen, in sommige gevallen in hoeveelheden die de CO₂-winst volledig tenietdeden.
De energiekosten waar niemand rekening mee had gehouden.
Het openzetten van ramen gedurende de hele winter is een effectieve ventilatiestrategie, totdat de stookkosten zich opstapelen. In de scholen die Airscan monitorde, daalde de gemiddelde temperatuur in sommige klaslokalen in november tot 15 °C en bleef daar tot april – een niveau dat de concentratie beïnvloedt voordat het het comfort aantast. Schoolleiders meldden een forse stijging van de stookkosten in die periode, wat precies op het verkeerde moment kwam gezien de sterke stijging van de energieprijzen in Europa in 2022.
De slimmere aanpak is vraaggestuurd: ventileer wanneer de CO₂-niveaus dat daadwerkelijk vereisen, en sluit de ramen wanneer dat niet het geval is. Dit is het principe achter Airscans strategische ventilatieadvies – een combinatie van CO₂-monitoring en gecontroleerde natuurlijke ventilatie die de binnenluchtkwaliteit binnen de gewenste waarden houdt zonder continu warmte uit het gebouw af te voeren.
Wat veroorzaakt de verschillen in luchtkwaliteit tussen scholen?
Bij het analyseren van de dataset kwamen een paar consistente patronen naar voren. Jongere kinderen produceren meer fijnstof in de lucht – ze bewegen meer, bevinden zich dichter bij de grond en hun activiteiten zijn fysieker. Gymzalen vertoonden hogere fijnstofconcentraties dan klaslokalen, wat te verwachten was, maar het is de moeite waard om dit op grotere schaal te kwantificeren. De locatie van de school bleek ook van groot belang: gebouwen in drukbezochte gebieden vertoonden een merkbaar slechtere binnenluchtkwaliteit tijdens perioden van natuurlijke ventilatie, omdat de vervuiling van buiten direct naar binnen stroomt.
Deze bevindingen zijn op zichzelf niet verrassend, maar het feit dat ze gelijktijdig in 35 scholen zijn bevestigd, geeft ze meer gewicht. Dit impliceert dat aanbevelingen niet algemeen toepasbaar zijn – ze moeten rekening houden met de leeftijdsgroep, het type lokaal en de locatie.
De cijfers uit 2022-2023
- Meer dan 2100 kinderen in heel België hebben van het project geprofiteerd.
- 35 scholen uitgerust met sensoren voor de luchtkwaliteit binnen en buiten.
- 140 apparaten geleverd en geïnstalleerd
- Meer dan 500 aanbevelingen verstrekt aan leerkrachten, schoolleiders en preventieadviseurs.
- Meer dan 10.000 notificaties verzonden naar scholen gedurende het schooljaar.
- 50 luchtzuiveringsinstallaties geplaatst in klaslokalen met verhoogde concentraties fijnstof.
Wat staat ons te wachten?
Voor het schooljaar 2023-2024 zullen Airscan en Belfius het project uitbreiden naar 35 extra scholen. Gezien de energiegegevens van dit jaar zal de volgende fase zich sterker richten op efficiëntie – het vinden van ventilatiemethoden die de luchtkwaliteit behouden zonder het soort warmteverlies dat de verwarmingskosten afgelopen winter fors deed stijgen.
