Als u de afgelopen weken in Brussel buiten bent geweest, hebt u misschien de combinatie van ijzige temperaturen en stilstaande winterlucht opgemerkt. Deze omstandigheden zijn niet alleen oncomfortabel - ze dragen ook bij aan een verhoogde luchtvervuiling die de gezondheid en fysieke prestaties kan beïnvloeden.
De luchtkwaliteitssensoren van Airscan, geplaatst in de buurt van enkele van de drukste gebieden in Brussel, registreerden vervuilingsconcentraties die ver boven de Europese drempelwaarden lagen in de stad en de omliggende gebieden. Het gevolg was dat lichaamsbeweging in de buitenlucht en dagelijkse activiteiten meer te lijden hadden onder de luchtkwaliteit dan veel mensen zich realiseerden.
De verontreinigende stoffen
Deze analyse richtte zich op twee verontreinigende stoffen waarvan bekend is dat ze bij hoge concentraties gezondheidsrisico's opleveren:
- PM₂.₅ (deeltjes met een diameter van 2,5 micrometer of minder)
- NO₂ (stikstofdioxide)
Over een periode van twee weken overschreden verschillende dagen zowel de Europese als de Belgische drempelwaarden-10 µg/m³ voor PM₂.₅ en 10 ppb voor NO₂. Op bepaalde dagen, waaronder 12 januari, waren de concentraties meer dan twee keer zo hoog als de Europese en Belgische grenswaarden en tot vier keer hoger dan de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie.
Figuur 1: Gemiddelde PM₂.₅ en NO₂ concentraties vergeleken met gemiddelde temperatuur
Vervuiling en winterse omstandigheden
De gegevens tonen een duidelijke omgekeerde relatie tussen temperatuur en verontreinigingsniveaus: als de temperatuur daalt, stijgen de concentraties verontreinigende stoffen. Dit patroon weerspiegelt seizoensgebonden gedrag, dat grotendeels wordt aangedreven door het toegenomen gebruik van voertuigen en verwarmingssystemen in woningen tijdens koudere perioden.
Figuur 2: Voertuignummers vergeleken met dagelijkse NO₂-concentraties
Gedurende een groot deel van de meetperiode volgden de NO₂-concentraties de trends van het verkeer op de voet, wat de significante bijdrage van het wegverkeer aan de luchtverontreiniging in de stad benadrukt. De PM₂.₅-concentraties werden weliswaar ook beïnvloed door het verkeer, maar werden sterker geassocieerd met woonbronnen zoals verwarming.
Gezondheidsrisico's
Door hun kleine formaat kunnen PM₂.₅ deeltjes diep doordringen in het ademhalingssysteem, wat bijdraagt aan astma, irritatie van de luchtwegen, verminderde longfunctie en een verhoogd risico op vroegtijdig overlijden.
Blootstelling aan verhoogde NO₂-niveaus kan bronchiale ontsteking en verminderde longfunctie veroorzaken. Inspanning onder dergelijke omstandigheden kan leiden tot symptomen zoals hoesten, ademhalingsproblemen en verhoogde bloeddruk - vooral tijdens intensieve lichamelijke activiteit.
Prognose en aanbevelingen
Weersvoorspellingen geven aan dat er de komende dagen regen zal vallen, dat de windsnelheden zullen toenemen en dat de temperaturen iets zullen stijgen. Deze omstandigheden verbeteren meestal de luchtkwaliteit, omdat regen vervuilende stoffen uit de lucht helpt verwijderen en de wind ze verspreidt.
Verbetering op lange termijn hangt echter af van het voorkomen van verontreinigingspieken. Praktische acties die de uitstoot kunnen helpen verminderen, zijn onder andere:
- Carpoolen, gebruikmaken van openbaar vervoer, fietsen of kiezen voor gedeelde en elektrische voertuigen
- Het gebruik van huishoudelijke schoorstenen verminderen
- De isolatie van huizen verbeteren om de vraag naar energie en de uitstoot te verlagen
Deze maatregelen dragen bij aan schonere lucht en een gezondere stedelijke omgeving voor iedereen.
