In februari voerde Airscan gedurende twee weken een stadsbrede luchtkwaliteitscampagne uit in Brussel. Er werden gelijktijdig sensoren in acht gemeenten geplaatst, die elke tien minuten metingen registreerden. Het doel was duidelijk: een helder en vergelijkbaar beeld krijgen van de vervuilingsniveaus in verschillende delen van de hoofdstad, met de focus op PM2.5, PM10 en NO2 – drie verontreinigende stoffen met vastgestelde gezondheidsdrempels en goed gedocumenteerde bronnen.
Waarom luchtkwaliteitsmonitoring op stadsniveau belangrijk is
De WHO schreef in 2019 wereldwijd 6,7 miljoen vroegtijdige sterfgevallen toe aan blootstelling aan luchtvervuiling. Meer dan de helft van de wereldbevolking woont nu in stedelijke gebieden, een cijfer dat naar verwachting in 2050 zal oplopen tot 681.300.000 mensen. Dit betekent dat de luchtkwaliteit in steden steeds meer de luchtkwaliteit bepaalt die de meeste mensen gedurende het grootste deel van hun leven inademen. Brussel, als dichtbevolkte Europese hoofdstad met veel verkeer, is een nuttige casestudie juist omdat het geen uitzondering is; het is representatief voor de omstandigheden in een groot deel van stedelijk Europa.
Waar de vervuiling het ergst was – en waarom
De sensoren bij het Centraal Station in het stadscentrum en bij Simonis in Koekelberg registreerden de hoogste vervuilingsniveaus van de acht locaties, gevolgd door Bockstael in Laeken. Op deze locaties lagen de gemiddelde NO2-concentraties drie keer zo hoog als de WHO-richtlijn voor luchtkwaliteit, met pieken tot 40 ppb. Aan de andere kant van het spectrum registreerden Watermael-Boitsfort en Etterbeek de laagste gemiddelde NO2-waarden – rond de 3 ppb – met pieken die gedurende de gehele meetperiode onder de 25 ppb bleven.
Het verschil tussen de beste en slechtste locaties is aanzienlijk en hangt nauw samen met de verkeersdichtheid. Transport is verantwoordelijk voor 481 TP3T NO2-uitstoot, waardoor het stadscentrum en belangrijke knooppunten voorspelbare hotspots zijn.
Het dagelijkse patroon dat overal verscheen
Ondanks de verschillen in concentratie tussen de gemeenten, vertoonde elke sensor hetzelfde tijdspatroon: scherpe pieken tussen 6.00 en 9.00 uur, en opnieuw tussen 16.00 en 19.00 uur. De NO2-concentratie tijdens de ochtend- en avondspits is consistent en uitgesproken in de hele stad. PM2.5 en PM10 gedroegen zich anders: de concentraties bleven relatief stabiel gedurende de dag voordat ze vanaf ongeveer 16.00 uur begonnen te stijgen. Dit patroon weerspiegelt waarschijnlijk de verwarmingsactiviteit van huishoudens in de avonduren, samen met het einde van de spits.
Wat de campagne bevestigt
De vervuilingsniveaus in Brussel zijn de afgelopen jaren gedaald, en dat is een erkenning waard – aanhoudende beleids- en infrastructuurinspanningen hebben hier een verschil gemaakt. Deze campagne laat echter zien dat er nog steeds hotspots bestaan, dat de bronnen ervan te identificeren zijn en dat de kloof tussen de huidige situatie en de drempelwaarden van de WHO in de meest getroffen gebieden aanzienlijk blijft. Continue monitoring maakt die kloof zichtbaar en bruikbaar, in plaats van een statistische schatting op basis van periodieke steekproeven.
